© 2019 ERW

 
-
00:00 / 00:00

Foto: Jan Hordijk

Agenda, reserveren en oefenfimpje

 

Op 26 en 27 oktober werd in resp. Achterveld en Zwolle een MiM gecelebreerd. Hiermee komt het totaal aantal MiM's op zeven. Ook nu weer bleek de belangstelling groter dan het aantal plaatsen in de kerk.

Voor volgend jaar wordt er weer een aantal MiM's georganiseerd. Wilt u op de hoogte worden gehouden van de nieuwe data

vul dan onderaan de pagina het inschrijfformulier in. Dan houden wij u middels nieuwsbrieven op de hoogte. 

Klik hier voor film korte uitleg kwadraatnotatie.

                                                                                                                             

Dominicanenkerk Zwolle - 27 okt. '19

Reeds gecelebreerde Missa's:

- 9 juni 2016, Plechelmusbasiliek Oldenzaal

- 15 oktober 2017, Johanneskerk Hoofddorp.

- 12 mei 2019, Sint-Bonifatiuskerk Leeuwarden

- 14 september 2019, Kathedrale basiliek Sint-Jan Den Bosch

- 15 september 2019, Sint-Plechelmusbasiliek, Oldenzaal

- 26 oktober 2019, Sint-Jozefkerk, Achterveld

- 27 oktober, Dominicanenkerk, Zwolle

 

Aanleiding

Op zondag 9 oktober 2016 werd het gregoriaans experiment Missa in Mysterium ('Mis gericht op het Mysterie'), opgevoerd in de Sint Plechelmusbasiliek in Oldenzaal.

Celebrant: Pater Marc Loriaux o.s.b.
Vrouwenschola: Wishful Singing
Mannenschola: Gelegenheidsschola
Voorzangers volk: Leerlingen Carmel- en Thijcollege Oldenzaal
Organist: Guus Goorhuis
Lector en regie: Herman Finkers

De KRO heeft de mis geregistreerd en tussen Kerst en Oud en Nieuw 2016 een reportage over de MiM uitgezonden. Elders op deze pagina vindt u een link naar de uitzending.

Het initiatief was van cabaretier Herman Finkers. Met cabaret had de MiM echter niets van doen. Er werd die 9e oktober een hoogmis opgevoerd die van A tot Z werd gezongen, inclusief de lezingen, geheel in het Latijn en de muziek was gregoriaans, slechts af en toe onderbroken door een meerstemmig (Latijns) gezang. Af en toe werden vertalingen (in het Twents) door de muziek heen gesproken. Er werd verder niet gepraat en niet gemoraliseerd. Het ritueel en de voorgeschreven gregoriaanse gezangen voor die dag deden het werk. De preek werd vervangen door een korte 'duiding der mysteriën' die stond afgedrukt in  het misboekje. De lezingen en gezangen waren die van  de betreffende dag volgens het Graduale en de liturgische kalender.

​NB: Van de kerkgangers werd gevraagd een flink deel van de gregoriaanse gezangen mee te zingen. Vooraf kon men, middels een oefenfilmpje dat op deze site stond geplaatst, de gezangen thuis  instuderen.

Scholieren van Oldenzaalse colleges hadden op school eveneens de gezangen ingestudeerd en fungeerden zo als 'voorzangers volk'.

​Het experiment kreeg als titel Missa in Mysterium omdat de bijeenkomst was gericht op het Mysterie. Via de schoonheid van het ritueel, de verstilde gregoriaanse muziek, de inhoud van de gezongen teksten, en niet in de laatste plaats door de actieve muzikale deelname van de kerkgangers, werd contact gezocht met het Eeuwige.

Het concept Missa in Mysterium is dus niet een samenkomen om met elkaar te luisteren naar de boodschap, het is geen informatieve bijeenkomst. Het is een samenkomen om met elkaar een kunstzinnig, verstild eerbetoon te brengen aan het Mysterie van de Liefde; ook wel aangeduid als het Christus-mysterie, vandaar de titel: Missa in Mysterium.

De reacties op dit experiment waren zodanig dat besloten is geregeld een MiM te organiseren. Hiertoe is een Stichting Missa in Mysterium opgericht die deze taak op zich heeft genomen en fondsen werft ter dekking van de kosten. De tweede MiM is geweest in de Johanneskerk in Hoofddorp op 15 oktober 2017. Voor de MiM's die nog op stapel staan, zie onder hoofdstuk 'Agenda en reserveren'. Daar vindt u ook oefenfilmpjes. Het is de bedoeling dat gaandeweg het aantal MiM's wordt opgevoerd in vaste kerken verspreid over het land. Deze site houdt u op de hoogte van de stand van zaken.

 

Pers, cd en uitzendingen

CD Wishful Singing - In Mysterium

October 29, 2017

Als vervolg op de Missa in Mysterium in Oldenzaal

is er een Gregoriaanse cd verschenen van Wishful Singing. 

 

De cd is te bestellen op de website van Wishful Singing: https://www.wishfulsinging.nl/webshop/

Artikelen en programma's rond MiM.

Zo 25 september met Wishful Singing in Podium Witteman om te zingen en te praten. Over het gregoriaans en de Missa in Mysterium van 9 oktober 2016.

Za 8 oktober 2016. Gesprek met Wilfred Kemp in het radio 5-programma. Het fragment begint op 9'50"

Ma 10 oktober 2016. Reportage achteraf  over de MiM op 9-10-16. door NPO 1-radio.

Di 11 oktober 2016. Verslag in het Nederlands Dagblad, 11 oktober 2016.

Za 15 oktober 2016. Column in Trouw, door Stijn Fens. 

Za 22 oktober 2016. KRO-gids, column Leo Fijen.

Vr 30 december Volkskrantcolumn Stephan Sanders

Wo 27 december nabeschouwing door Hans Beerekamp voor NRC

Za 24 december interview door Stijn Fens voor Trouw

Za 24 december interview door Herman Haverkate voor Tubantia

Do 22 december interview door Sander van Walsum voor de Volkskrant

Di 20 december radiointerview door Remy van den Brand voor VPRO's Nooit meer slapen

Za 17 december interview door Rien van den Berg, in het Nederlands Dagblad

Vr 03 februari nabeschouwing door Robin van Deutekom in De Nieuwe Koers

Februari 2017 Jim Schilder in het bisdomblad Haarlem / deel 2

Mei 2017 Volzin door Victor Bulthuis

Uitzending Missa in Mysterium op Eerste Kerstdag 2016

December 24, 2016

De volledige uitzending door de KRO.

 

Zondag, Eerste Kerstdag, 2016, 23.15 zond de KRO het programma

'Herman Finkers - Missa in Mysterium' uit.

Een programma rond dit Gregoriaanse experiment dat plaatsvond op 9 oktober 2016 in Oldenzaal.

Please reload

16 september 2019 Katholiek.nl over MiM in de Sint-Jan, Den Bosch.

Wat is een Missa in Mysterium?

 

Een Missa in Mysterium is het doen celebreren van een gezongen Gregoriaanse mis volgens een bepaalde aanpak. Het concept is bedacht door Herman Finkers die tevens projectleider is bij het te organiseren vervolg op deze Missa. Essentieel bij dit concept is dat ‘het volk’ veel van de Gregoriaanse gezangen kan meezingen en dat er steeds een groep scholieren bij wordt betrokken met wie van tevoren de gezangen worden ingestudeerd.Veel aandacht wordt besteed aan ‘het Pulchrum’, het schone.

Via de schoonheid van het ritueel, de verstilde Gregoriaanse muziek, de inhoud van de gezongen teksten, en niet in de laatste plaats door de actieve muzikale deelname van de kerkgangers, wordt contact gezocht met God en het Eeuwige. 

Een Missa in Mysterium is dus niet een samenkomen om met elkaar te luisteren naar de boodschap, het is geen informatieve bijeenkomst. Het is een samenkomen om met elkaar een kunstzinnig, verstild eerbetoon te brengen aan het Mysterie van de Liefde; ook wel aangeduid als het Christus-mysterie, vandaar de titel: Missa in Mysterium. Dat het ritueel en de teksten bepaald niet inhoudsloos zijn spreekt voor zich, maar een nadere evangelisatie wordt helemaal aan de schoonheid van het ritueel overgelaten; er is wel een preek maar die staat afgedrukt in het misboekje en wordt niet uitgesproken.

 

De titel Missa in Mysterium (‘Mis gericht op het mysterie’), is een bewust gekozen pleonasme. Immers, elke Heilige Mis is in feite gericht op het mysterie. In de praktijk straalt het er echter niet altijd van af. In de bekende drieslag Verum, Bonum, Pulchrum (het Ware, het Goede en het Schone) is het Pulchrum in de liturgie sterk op de achtergrond geraakt. Voor het Tweede Vaticaans concilie werd er veel aandacht besteed aan de vorm en de uitvoering maar dat was beperkt tot de clerus en de andere bedienaars aan het altaar. De kerkgangers woonden het geheel bij en maakten geen deel uit van het ritueel. Terecht heeft Vaticanum II gesteld dat het volk bij de ritus betrokken moest worden. Dit is in de praktijk echter ten koste gegaan van het Pulchrum. De nadruk kwam sterk te liggen op de boodschap, Evangelisatie en wereldverbetering, kortom, het Verum en het Bonum. Het Schone werd teveel gezien als een overbodige franje. In een MiM wordt vooral aandacht besteed aan het Pulchrum. Het ritueel wordt benaderd zoals een opera benaderd wordt. Elke handeling, ieder atribuut, kledingstuk, evenals de perfecte uitvoering van de zang is van wezenlijk en evident belang. De kerkgangers zijn hierbij geen toeschouwers kijkend naar een voorstelling die zich afspeelt op het priesterkoor maar maken actief deel uit van de opera. De gehele kerk is het podium en de kerkgangers vormen het grote operakoor. De professionele schola is het kleinere ensemble dat de wat meer solistische werken voor haar rekening neemt. Er wordt verder niet geëvangeliseerd. Het ritueel en de voorgeschreven gezangen en lezingen doen het werk.

Zo wordt gehoopt de vanzelfsprekende band die er door de eeuwen heen altijd was tussen kerk en kunst weer te herstellen. Weliswaar op een moderne wijze en zonder de nare bijwerkingen van weleer, maar niettemin een herstel.

 

Bij de enorme kunstschat die de kerk de afgelopen 1500 jaar heeft nagelaten neemt het Gregoriaans, als bakermat van al onze westerse muziek, wel een heel bijzondere, zo niet de belangrijkste plaats in. De ontwikkeling van het Gregoriaans en die van de liturgie zijn niet los van elkaar te zien, verweven en verstrengeld als ze met elkaar zijn. Vandaar dat bij een MiM alle muziek Gregoriaans is.

Ook de ondertitel: Meezingen met een Gregoriaanse hoogmis is een pleonasme, omdat in feite elke Gregoriaanse mis bedoeld is om voor een groot deel gezongen te worden door het volk. In de praktijk echter wordt de kerkgangers hiertoe weinig kans gegeven.

 

Hieronder staan de uiterlijke kenmerken van een MiM op een rij:

 

  • De mis wordt geheel gezongen, inclusief de lezingen. Een lector, staand bij een microfoon op een half verborgen plek op het priesterkoor, geeft, in een bepaalde cadans, door de gezongen lezingen heen, de vertaling in de volkstaal. Eventueel in een erkende minderheidstaal als het Fries, het Nedersaksisch of het Limburgs.

  • Zowel de priester als de schola zijn zangers van een hoog professioneel niveau. Wanneer een religieus muziekstuk, bijvoorbeeld de Mattheus Passion, op een matig niveau wordt gezongen zullen de toehoorders niet worden geraakt. Ook een Gregoriaanse mis is (o.a.) een religieus muziekstuk.

  • De mis is geheel in het Latijn, behoudens de vertalingen die tussen of tijdens de gezangen worden gesproken. De vertalingen die door de lector worden gesproken zijn: de tekst van de lezingen en het Evangelie. De lector draagt deze voor terwijl de schola respectievelijk de priester, de lezing cq het Evangelie in het Latijn reciteert. Verder wordt de tekst van elk propriumgezang door de lector uitgesproken voorafgaand aan het gezang zelf. De organist of een andere muzikant improviseert door de declamatie heen op de melodie van het Gregoriaanse gezang. Hierdoor gaan de oren van de aanwezigen alvast staan naar de modus van het gezang. Als de lector klaar is met zijn declamatie rondt de organist af.

  • Alle muziek die deel uitmaakt van het misformulier van die dag (formules, gebeden en gezangen), is Gregoriaans. Een enkel  tussengezang kan meerstemmig en niet in het Latijn zijn.

  • Vooraf worden middelbare scholieren benaderd en verzocht de gezangen en formules ‘voor het volk’ in te studeren en mee te zingen met de Gregoriaanse mis. Dat instuderen gaat middels een instructiefilmpje gemaakt door Herman Finkers en een Gregoriaanse les, gegeven door Wishful Singing.

  • De kerkgangers worden eveneens verzocht de gezangen-en-formules-voor-het-volk in te studeren middels het instructiefilmpje dat te vinden is op youtube en de site www.missainmysterium.nl Ook een app zal worden ontwikkeld waarmee scholieren en de overige bezoekers de gezangen kunnen instuderen.

  • In de misboekjes wordt alle muziek van de gezangen en formules die bestemd zijn om door ‘het volk’ te worden (mee)gezongen, afgedrukt in notenschrift.

  • In de misboekjes zijn uitvoerige regie-aanwijzingen afgedrukt, zodat de kerkgangers weten wanneer ze moeten staan, zitten, buigen etc. De kerkgangers zijn bij een Missa in Mysterium immers geen toehoorders bij een spirituele lezing, noch bezoekers van een concert, maar deelnemers aan een opera. Bij een MiM wordt alle accent gelegd op een zo esthetisch en muzikaal mogelijk verantwoorde uitvoering van de vorm. De kerkgangers zitten dus wel in de kerkbanken maar hebben eigen Gregoriaanse zangpartijen en zingen die vanuit de kerkbanken mee. Meer dan eenderde van de muziek wordt zo (mede) gezongen door de kerkgangers.

  • De preek (homilie) wordt niet uitgesproken maar staat afgedrukt in het misboekje, na het Evangelie. Terwijl de kerkgangers de preek lezen is het stil of zingt de schola een passend muziekstuk. Dat hij wel geschreven staat maar niet wordt gezegd is om elke persoonlijkheid uit het ritueel te halen. Zodat iedereen, priester, zangers, kerkgangers, lector, organist, opgaat, als het ware verdwijnt, in het ritueel. De preek mag, geheel volgens de voorschriften, niet moraliserend zijn en niet gaan over de kerkleer. Zij dient het onderlinge verband tussen de lezingen en de andere teksten te duiden. Geen uitleg van het Mysterie -dat zou immers het einde van het Mysterie zijn- maar een zodanige duiding van de teksten dat een daadwerkelijke omgangsvorm met dat Mysterie voelbaar wordt gemaakt.

  • Bij de vredewens is het gebruikelijke handenschudden vervangen door een lichte buiging van het hoofd waarbij men in stilte iedereen de vrede wenst.

  • Al het Gregoriaans wordt a capella gezongen, met hooguit een bourdon-instrument als ondersteuning. 

  • Het orgel heeft een andere rol dan gebruikelijk. Het begeleidt niet de volkszang, noch de zang van de priester en de schola; het speelt, voorafgaand aan elke propriumgezang (gezang dat specifiek voor die dag is), een korte improvisatie op de komende melodie, in de kerktoon van dat gezang. Niet met een akkoordenschema maar op de vroeg-middeleeuwse manier. In plaats van een orgel kan dit ook een ander instrument of zelfs een muziekensemble zijn. Door deze improvisatie heen spreekt de lector de vertaling van het komende gezang uit. Als de tekst is uitgesproken zwijgt het orgel en kan de schola gelijk in de juiste kerktoon en op de juiste toonhoogte inzetten. Tijdens het eucharistisch gebed wanneer na de consecratie de priester niet verder zingt maar de tekst spreekt, speelt het orgel zachte muziek die oproept tot verstilling en mystiek. Na de gezongen voorbeden volgen de gesproken intenties. Deze worden begeleid door het orgel, op een zodanige manier dat het de concentratie op de intenties vergroot. Op deze manier wordt de muziek nergens onderbroken, ook niet wanneer er -kort- gesproken wordt in plaats van gezongen. Wel zijn de gebruikelijke momenten van stilte in de Mis ingebouwd. Verder kan het orgel voorafgaand aan de mis en na afloop spelen.

  • Het altaar is aan het begin van de mis helemaal kaal en wordt pas gedekt bij de Dienst van de Tafel. Na de communie wordt het altaar weer geheel ontbloot.

  • Voor de Mis begint brengt een misdienaar of diaken, vanuit het middenpad gelopen, een brandende wierookschaal op het kale altaar. Hij/zij buigt voor het altaar, draait zich om en zingt: Levate! Dan wordt er aan de bel getrokken of op een gong geslagen en gaat iedereen staan. Het ritueel begint.

  • De schola staat niet tijdens de hele Mis op een en dezelfde plek maar heeft een eigen choreografie, waarbij ze de hele kerk gebruikt. Dit om te benadrukken dat de gehele kerk en alle kerkgangers actief deelnemen aan de ritus.

  • Tot aan de eerste lezing staan priester, schola en acolieten voor het altaar ad oriëntem. (Met gezicht naar het Oosten.) Eventueel kan dit ook aan het oude hoofdaltaar zijn.

  • Het evangelieboek wordt aan het begin van de Mis op een standaard aan het begin van het middenpad geplaatst, om bij het Alleluia in processievorm te worden opgehaald.

  • Er wordt op gepaste momenten gebruikt gemaakt van effecten als organum-zingen, zoemtonen leggen onder de gezongen gebeden van de priester of het zingen in echo-vorm bij een formule.

  • Een zanger, diaken of de schola zingt geregeld ‘levate’ dan wel ‘flectamus genua’ of ‘inclinate vos ad benedictionem’, om aan te geven dat men kan gaan staan, knielen, dan wel buigen voor de zegen.

  • Indien een welkomstwoord, of een korte, uitgesproken bezinning gewenst wordt, kan dit voorafgaand aan de mis. Dus niet na de Introïtus, zoals gebruikelijk is, maar vóórdat de bel ten teken van aanvang klinkt.

 

Herman Finkers, 2017

 

Gregoriaans

Gregoriaans is de oudste Europese muziek die we kennen. Ze stamt uit de eerste helft van de Middeleeuwen en kende haar hoogtepunt tussen 600 en 1100 AD.

Het is eenstemmige muziek, gezongen door zowel mannen als vrouwen, echter zelden gemengd; dit omdat anders de eenstemmigheid wordt opgeheven door het oktaafverschil. Bij de gezangen voor ‘het volk’ ontkom je hier niet aan, maar waar mogelijk kan dat worden opgelost door mannen en vrouwen in beurtzang te laten zingen.

Het gregoriaans dankt haar naam aan Gregorius de Grote. Deze was paus rond 600 AD. Gregorius de Grote is van grote invloed geweest op het gregoriaans omdat hij een ordening en standaardisering heeft aangebracht in de gezangen. Gecomponeerd heeft hij echter niet. De legende rondom Gregorius ziet dat anders en laat hem vaak op schilderijen afgebeeld zien als een man die met de pen in aanslag wacht op het moment dat een duif hem een melodie influistert die door Gregorius genoteerd kan worden.

Vanaf de vroegste middeleeuwen tot aan nu is het gregoriaans onafgebroken te horen geweest in de kerk, zij het met door de eeuwen heen sterk wisselende interpretaties. Met de komst van de meerstemmigheid werd gaandeweg de interpretatie en de notatie van het gregoriaans versimpeld en logger gemaakt. Vanaf begin 20e eeuw begint hier langzaam verbetering in te komen en de laatste decennia hebben studies hieromtrent zelfs een enorme vlucht genomen. Bij de Missa in Mysterium wordt gezongen volgens de nieuwste inzichten, in de hoop zoveel mogelijk de zangwijze van de vroege middeleeuwen te benaderen. De moeilijkste stukken worden door de schola en de solisten gezongen, de stukken bedoeld voor ‘het volk’ zijn eenvoudiger.

 

OVER DE STICHTING MIM

 

Doelstelling:

De stichting heeft ten doel: Het gregoriaans erfgoed onder de aandacht brengen, behouden, en verspreiden onder een zo breed mogelijk publiek.

 

Middel tot verwezenlijking doel:

Het geregeld organiseren van een Missa in Mysterium, met medewerking van  middelbare scholieren uit de plaats waar de MiM wordt gecelebreerd.

In de toekomst kunnen de activiteiten van de stichting ook uitgebreid worden naar gregoriaanse getijdengebeden. Klik hier voor het beleidsplan

 

Bestuur:

De stichting heeft drie bestuursleden. Momenteel zijn dat:

Voorzitter: Herman Finkers, Beuningen (Losser).

Secretaris: Marjolein Verburg, Amsterdam

Penningmeester: Kees van Lent, Kaag

 

Het bestuur vergadert minimaal twee maal per jaar.

De bestuursleden ontvangen geen vergoeding voor hun werk.

 

De stichting is opgericht op 14 november 2017 en is gevestigd in de gemeente Losser.

 

Voor de oprichtingsakte met statuten klik hier.

Inschrijvingsnummer KvK: 70249865

RSIN-nummer: 858214416

Culturele ANBI-status

Triodosrekening:

'Stichting Missa in Mysterium'

NL90 TRIO 0379 2367 96

 

Contact:

www.missainmysterium.nl

 

Het postadres is:

Paandersdijk 11

7588 PZ Beuningen (Losser)

 

Schrijf u hier in voor de nieuwsbrief van Missa in Mysterium.